arap dilinde kasem

117 Pages·2007·0.88 MB·Turkish

T.C
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI
ARAP DİLİ VE BELÂĞÂTI BİLİM DALI

ARAP DİLİNDE KASEM

(YÜKSEK LİSANS TEZİ)

DANIŞMAN

Yrd. Doç. Dr. Muhittin UYSAL

HAZIRLAYAN

Muzaffer GEDİKOĞLU

KONYA–2006
İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ.............................................................................................................................1
KISALTMALAR............................................................................................................4
GİRİŞ...............................................................................................................................6
1.YEMİN VE ÖNEMİ......................................................................................................6
2.TARİHÇESİ VE DAYANAKLARI..............................................................................7

BİRİNCİ BÖLÜM
ARAP DİLİNDE YEMİN

I-) YEMİNİN TANIMI...................................................................................................12
A. Sözlük Anlamı...........................................................................................................12
B. Terim Olarak Yemin..................................................................................................13
C. Araplarda Yemin.......................................................................................................14
II. YEMİNİN ÖGELERİ.................................................................................16
A. Yemin Cümlesinin Unsurları.....................................................................16
1. Yemin Edatı ...............................................................................................16
2. Muksemun Bih...........................................................................................16
3. Yeminin Cevabı (Cevap Cümlesi)...............................................................16
III. YEMİNİN ŞEKİLLERİ ............................................................................19
A. Açık Yemin..............................................................................................19
B. Kapalı Yemin..........................................................................................20
IV. YEMİN HARFLERİ..................................................................................22
A. ب İle Yemin..........................................................................................22
B. ت İle Yemin ..........................................................................................23
C. و İle Yemin...........................................................................................23
D. ل İle Yemin...........................................................................................26
E. ﻦﻣ İle Yemin ...........................................................................................27
V. YEMİN FİLLERİ......................................................................................27
A. Asıl Yemin Fiilleri...................................................................................27
I
1. َﻦَﻤَﻳ ..........................................................................................................27
2. َﻢَﺴَﻗ .......................................................................................................28
3. َﻒَﻠَﺣ ........................................................................................................29
B. Mecâzî Yemin Fiilleri ..............................................................................29
1. َﺪِﻬَﺷ ........................................................................................................29
2. َﻢِﻠَﻋ ........................................................................................................30
3. َﺪَﺸَﻧ .....................................................................................................31
4. َلَﺄَﺳ ..................................................................................................32
5. َمَذْوَأ ....................................................................................................32
6. َﻊَﺘْآَأ .....................................................................................................32
7. َنﱠذَﺄَﺗ ....................................................................................................33
8. َرَﺬَﻧ ....................................................................................................33
9. َﺮَﻤَﻋ ....................................................................................................34
10. َقَﺪَﺻ ..................................................................................................34
11. ﱡﻦُﻇَأ .................................................................................................35
12. َﺐَﺘَآ ....................................................................................................35
13. َﻂَﻤَﺳ.......................................................................................................36
C. Yemine Benzeyen Edatlar ........................................................................37
Tevkid............................................................................................................37
1. َﱠنَأ- ﱠنِإ ......................................................................................................38
2. İbtida Lâmı ءِاَﺪِﺘْﺑِﻻا ُمﻻ .....................................................................38
3. ﺎﱠﻣَا (Şart Edatı) .........................................................................................40
4. Sin Harfi: ِﻦﻴﱢﺴﻟا ُفْﺮَﺣ ( س ).....................................................................40
5. ْﺪﻗ Edatı .....................................................................................................41
6. Fasıl Zamiri: ِﻞْﺼَﻔﻟا ﺮﻴﻤَﺿ.............................................................................44
7. Tevkid Nunları ِﺪﻴِآﻮّﺘﻟا ﺎَﻧﻮُﻧ ......................................................................44
8. Zâid Harfler ِةَﺪِﺋاﱠﺰﻟا ُفوُﺮُﺤْﻟَا.....................................................................44
9. Tenbih Harfleri ِﻪﻴِﺒْﻨﱠﺘﻟا ُفوُﺮُﺣ.....................................................................46
10. Hitap Harfleri: بﺎﻄﺨﻟا فوﺮﺣ .....................................................................48
D. Arap Şiirinde Kullanılan Yemin Lafızları...................................................49
a. Şairin َﻢ َﺴْﻗ َأ Fiilini Kullanarak Yaptığı Yeminler..........................................49
b. Şairin ُﻦﻴِﻤَﻳ Kelimesini Kullanarak Yaptığı Yeminler....................................50
II
c. Şairin َﻒَﻠَﺣ Fiilini Kullanarak Yaptığı Yeminler ...........................................50
d. Şairin ﺮﻤﻌﻟ Yapısını Kullanarak Yaptığı Yeminler........................................51
e. Şairin Yemin Lafzı Yerine Geçen Çeşitli Edatlar ve Harflerle
Yaptığı Yeminler ............................................................................................52

İKİNCİ BÖLÜM
KUR’AN-I KERİMDE YEMİN

I. ZİKREDİLİŞİNE GÖRE YEMİNLERİ.......................................................55
A. Açık Yeminler ..........................................................................................55
B. Kapalı Yeminler.......................................................................................57
II. ALLAH’IN ÜZERİNE YEMİN ETTİĞİ KONULAR ................................60
A. Tevhit........................................................................................................60
B. Kur’an’ın Mübarek Bir Gecede İndirildiğine Dair Yemin ..........................61
C. Peygamberin Hak Olduğuna Dair Yemin ...................................................63
D. Ahiretle İlgili Yemin.................................................................................65
E. İnsan’ın Bazı Halleri Üzerine Yemin........................................................66
III. KUR’AN’DA YEMİN EDİLEN ZAMAN DİLİMLERİ..............................67
A. Fecir Vakti...............................................................................................67
B. Şafak Vakti..............................................................................................68
1. Ufuktaki Kızıllık......................................................................................68
2. Ufuktaki Beyazlık....................................................................................69
C. Sabah ......................................................................................................70
1. Ağaran Sabah...........................................................................................70
2. Teneffüs Eden Sabah..................................................................................71
D. Duhâ (Kuşluk Vakti) .................................................................................72
E. Gündüz Vaktine Yemin..............................................................................74
1. Tecelli Eden Gündüze................................................................................74
2. Açılıp Aydınlanan Gündüze .......................................................................74
F. Gece’ye Yemin..........................................................................................75
1. Bürüyüp Örten Geceye..............................................................................75
III
2. Gündüzü Takip Eden Karanlık Geceye.......................................................76
3. Gelip Giden Geceye ..................................................................................76
4. Sakin Geceye ...........................................................................................77
5. On Geceye ...............................................................................................77
6. Gece ve Topladığı Şeylere Yemin ..............................................................78
G. Asr’a Yemin............................................................................................78
IV. YEMİN EDENLERE GÖRE YEMİNİN TASNİFİ......................................80
A. Allah’a Ait Yeminler.................................................................................81
1. Allah’ın Zâtına Yaptığı Yeminler ..............................................................81
2. Allah’ın Zâtı Dışındaki Mahlukâta Yaptığı Yeminler.................................82
B. Peygamberlere ve Yaşadıkları Yerlere Yemin.............................................83
C. Kur’an ve Kitap ile Yapılan Yeminler........................................................84
D. Kâinatta Bulunan Birtakım Güçlere Yemin................................................86
E. Kıyamet Gününe Yemin ...........................................................................87
F. Kâinatta Bulunan Bazı Nesnelere Yemin.....................................................89
V. MEKKE VE MEDİNE DÖNEMİNE AİT YEMİNLER ................................90
A. Mekke Dönemindeki Yemin Âyetlerinin Özellikleri ...................................91
B. Medine Dönemindeki Yemin Âyetlerinin Özellikleri ..................................93

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
HADİSLERDE YEMİN

I. HZ. PEYGAMBER'İN KULLANDIĞI YEMİN LAFIZLARI .......................96
A. ﻢﺴﻗ Kelimesi İle Yemin............................................................................96
B. ﻦﻴﻤﻳ Kelimesi İle Yemin .............................................................................96
II. HZ. PEYGAMBER'İN HADİSLERİNDE GEÇEN YEMİN
KALIPLARI ..................................................................................................98
A. Lafzatullah Kalıbı İle Açık Yemin: ...........................................................98
B. Kapalı Yemin Kalıplarına Örnekler: ........................................................99
C. ِﻩِﺪَﻴِﺑ ﻰِﺴْﻔَﻧ ىِﺬﱠﻟاو Kalıbı İle Yemin ...............................................................99
D. بﻮﻠُﻘﻟا ﺐّﻠَﻘُﻣوﻻ Kalıbı İle Yemin..............................................................100
E. ِب ﻮُﻠُﻘﻟاَ ِفﱢﺮَﺼُﻣَوَﻻ Kalıbı İle Yemin............................................................101
IV
F. ِﻪّﻠﻟاُﺮْﻤَﻌَﻟ Kalıbı İle Yemin........................................................................101

SONUÇ.........................................................................................................................103

KAYNAKLAR.............................................................................................105

V
ÖNSÖZ
Yemin hakkında yapılmış çalışma yok denecek kadar azdır. Türkçe'de
böyle bir çalışma görmedik ve buna ihtiyaç duyduğumuz için böyle bir çalışma
yapmaya karar verdik. Çalışmamız süresince bu konuda Araplar arasında da
müstakil olarak yazılı kaynakların son derece az olduğunu tespit ettik. Konuyla
genelde tefsirciler ilgilenmişlerdir. Yemin âyetlerini açıklarken ilgili âyete
binâen değişik açıklamarı olmuştur.
Arapça nahiv kitaplarında konumuzla ilgili müstakil bir başlık genelde
kullanılmamış olup, te'kid konularının içerisinde ele alınmıştır. Kimi nahiciler
ise yemin konusuna hiç yer vermemişlerdir.
Bu çalışmamızda bize yol gösteren, çalışmamıza ışık tutan kaynak eserler
şunlardır: Kâzım Fethi er- Râvî’nin Esâlîbu’l- Yemin fî’l-Luğati’l- Arabiyye,
İbnu’l-Kayyım el-Cevziyye’nin et-Tıbyân fî Aksâmi’l-Kur’an adlı eserleri;
Tefsir alanında ise, ez-Zemahşerî’nin Keşşaf’ı, Şevkânî’nin Fethu’l-Kadir’i,
Suyuti’nin el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’an isimli eseri. Çalışmamız süresince değişik
kaynaklardan da yararlandık. Ama çalışmamızın planını bu kaynak eserler
üzerine bina ettik.
Diğer milletlerde olduğu gibi Araplar arasında da yeminin kullanımı
oldukça yaygındır. Bunu Arap şiirine baktığımız zaman rahatlıkla anlayabiliriz.
Araplar da şiir günlük hayatla iç içedir. Hicvetme ve övme sıkça başvurulan bir
yöntemdir. Bir kimseyi överken veya yererken sözü daha bir kuvvetlendirmek
için başvurdukları yegâne lafız yemindir.
Araplar yemin ederken kendileri için kutsal olan bazı mekânları
seçmişlerdir. Mesela: Kâbe bunlardan birisidir. Sadece Araplar değil, diğer
milletler de kendileri için hayatta değerli olan bazı mekânlar veya toplum
nezdinde özel bir yeri olan çeşitli nesneler (kılıç, kutsal dağ v.b) üzerine yemin
etmişlerdir.
Her millet yemin ederken kültürüne has çeşitli yemin lafızları
kullanmıştır. Yemin üslubu sadece bir tek lafızdan ibaret değildir. Herkesin
1
bildiği yemin lafızlarının yanında, mecâzî yemin lafızları da vardır. Araplar
arasında kullanılan asıl yemin lafızları çok fazla değildir. Ama mecâzî olarak
kullanılan, asıl yemin lafzının yerine geçen birçok yemin lafzı ve terimi vardır.
Araplar günlük konuşmalarında asıl yemin lafızlarıyla birlikte yöresel kültüre
uygun olan yemin lafızlarını da kullanmışlardır.
Kur’an-ı kerim nâzil olmadan önce yemin Araplar arasında öylesine çok
yaygındır ki, bu geleneği Kur’an’da aynen devam ettirmiştir. Yüce Allah birçok
konuda özelde Arapların, genelde İnsanlığın dikkatini çekmek için sürekli
yemine başvurmuştur. Allah’u Teâla Kur’an’da; Kendi şahsına, Peygamberlere,
Tevhide, Zamana, Doğadaki çeşitli nesnelere v.b üzerine yemin ederek
insanlara çeşitli mesajlar vermektedir.
Hz. Muhammed (s.a.v) Sahabîlerine İslam dini’ni anlatırken sık sık yemin
lafızlarına başvurmuştur. Yemin lafızlarına başvurarak anlattığı konunun
ehemmiyetine dikkat çekmek istemiştir. Duruma göre çok değişik yemin lafzı
kullanmıştır. Ama hepsinin işlevi de aynıdır.
Yemin günümüzde de aynen geçerliliğini korumaktadır. Günümüz
mahkemelerinin hemen hemen hepsi duruşmalarında yemini hukukun
işleyişinde bir araç olarak kullanmışlardır. Herhangi bir makama atanan bir
kimse kutsal bir kitap veya bayrak gibi millet nazarında kutsal olan bir nesnenin
önünde yemin ederek görevine başlamaktadır. Kısaca yemin günümüz
yasalarında mevcûdiyetini devam ettirmektedir. Hatta yeminli mütercim ve
yeminli müşavirlik gibi çeşitli meslek grupları da oluşmuştur. Böylece yemin
günlük ilişkilerimizde ve yaşantımızda varlığını devam ettirmektedir. Bazı
insanlar yemini günlük hayatlarında o kadar sık kullanmaktadırlar ki, her
cümlesinde yemine başvuranlar bile vardır. Ama bu tür insanların, toplum
nezdinde inandırıcılığını çabuk yitirdikleri görülmektedir. Şu halde yemin,
ihtiyaç duyulduğunda başvurulan bir ifade ve anlatım olursa, işlevini yerine
getirebilir.
2
Bu tezi almamda ve hazırlamamda bana yardımcı olan Değerli Hocalarım
Prof. Dr. Tacettin UZUN ve Danışman Hocam Yrd. Doç. Dr. Muhittin
UYSAL’a teşekkür etmeyi bir borç bilirim.
20.01.2006 Muzaffer GEDİKOĞLU
KONYA

3
KISALTMALAR
A.g.e. : Adı geçen eser
A.g.d. : Adı geçen dergi
A. S. : Aleyhisselam
b. : İbn
Bkz. : Bakınız
bsk. : Baskı
C. : Cilt
C.C. : Celle Celâlüh
D.İ.A. : Diyanet İslam Ansiklopedisi
H. : Hicrî
Hz. : Hazreti
İst. : İstanbul
İÖ. : İslâmiyetten Önce
M. : Miladî
M.E. B. : Milli Eğitim Bakanlığı
Ö. : Ölümü
S. : Sayfa
S.A.V. : Sallallâhü Aleyhi ve Selem
S.Ü.İ.F. : Selçuk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi
T.D.V. : Türkiye Diyanet Vakfı
4