Die invloed van

477 Pages·2006·4.77 MB·Afrikaans

DIE INVLOED VAN 'N INTERVENSIEPROGRAM OP
OMKEERBARE GESONDHEIDSRISIKOFAKTORE BY 'N
GESELEKTEERDE GROEP ADOLESSENTE DOGTERS

Eileen K. Africa

Universiteit Stellenbosch

Proefskrif ingelewer vir die graad Doktor in Sportwetenskap aan die
Universiteit Stellenbosch

Promoter: Dr. K.J. van Deventer
Medepromoter: Prof. J.G. Barnard
Desember 2006
Stellenbosch University http://scholar.sun.ac.za

VERKLARING
Ek, die ondergetekende, verklaar hiermee dat die inhoud van hierdie studie my eie
oorspronklike werk is en nog nie vantevore gedeeltelik of as ʼn geheel aan enige
ander Universiteit onderneem is met die doel om ʼn graad te verwerf nie.

.................................................... .............................................
Handtekening Datum
Stellenbosch University http://scholar.sun.ac.za
Hiermee doen ek afstand van outeursreg ten gunste van die Universiteit van
Stellenbosch.

............................................................. .....................................................
E.K Africa Datum
Stellenbosch University http://scholar.sun.ac.za
OPSOMMING
Die toenemende integrasie van ons globale gemeenskap transformeer menslike
sosiale interaksie en herdefinieer die konteks van adolessente se lewens.
Adolessente word gebombardeer met verskeie keuses in ʼn stadium van hulle lewe
waar hulle worstel om hulle eie identiteit te ontwikkel. Hierdie kritieke stadium word
deur ʼn verhoogde begeerte om met die volwasse lewe te eksperimenteer,
gekenmerk. Eksperimentering is dus nie ongewoon nie. Hierdie gedragspatrone kan
aanhou tot in die volwasse jare, met kort- en langtermyn gevolge vir die individu se
gesondheid en die gemeenskap as ʼn geheel.
Die studie ondersoek die voorkoms van ʼn reeks gesondheidsrisikofaktore onder
adolessente Kleurlingdogters in die Worcester-omgewing. Dit fokus op die
identifisering van gedragspatrone soos geweld en misdaad, rook, alkohol en
dwelmgebruik en -misbruik, seksuele aktiwiteit, ongesonde eetgewoontes en fisieke
onaktiwiteit wat adolessente aan hoë gesondheidsrisikofaktore blootstel. ʼn
Intervensieprogram is by die betrokke skole van stapel gestuur in ʼn poging om
hierdie gedragspatrone aan te spreek en om leerders aangaande die gevare van die
gesondheidsrisikofaktore in te lig.
Die steekproef is uit drie voorheenbenadeelde hoërskole in die Worcester omgewing
geselekteer. As gevolg van beperkende omstandighede by die betrokke skole kon
die steekproef nie ewekansig geselekteer word nie. Die studie is dus op ʼn kwasi-
eksperimentele navorsingsmetode gebaseer. Proefpersone (N=1805) in Graad 8 tot
10 het ʼn vraelys (pretoets) voltooi wat op die Youth Risk Behaviour Survey (YRBS)
gebaseer is. ʼn Kontrole- en eksperimentele groep is uit die betrokke Grade by al die
verskillende skole geselekteer. Na afloop van die pretoets is die eksperimentele
groep aan ʼn sesmaandelange intervensieprogram blootgestel. Na afloop van die
intervensieprogram is ʼn posttoets op die eksperimentele en kontrolegroepe
onderneem. Vier maande na die posttoets is dieselfde toets wat nou as die
opvolgtoets bekend staan, op al die proefpersone onderneem. Die dogters wat deur
die loop van die studie uitgeval het, staan as die uitvalgroep bekend.
Die sosio-ekonomiese agtergrond van die dogters, asook toestemming dat hulle aan
die studie kan deelneem, is deur middel van ʼn vraelys aan die ouers, ingewin.
Inligting aangaande die stand en status van Liggaamlike Opvoeding (LO) en
Stellenbosch University http://scholar.sun.ac.za
bewegingsprogramme binne Lewensoriëntering by die skole is deur middel van ʼn
selfontwerpte vraelys wat deur die betrokke Graad 8-, 9- en 10-onderwysers ingevul
is, bekom.
Om tred te hou met liggaamsgrootte en groei, is massa en lengte bepaal en
liggaamsmassa-indeks (LMI) bereken. Bloeddruk is gemeet om te bepaal tot watter
mate hierdie dogters aan hipertensie, al dan nie, ly, en velvou-metings is geneem
om vetpersentasie te bepaal. Die 20m-wisselloop (shuttle run) [Bleep-toets] is
gebruik om die fisieke aktiwiteitsvlakke van die proefpersone indirek te bepaal.
Meer respondente het in die posttoets (64%) beweer dat leerders wapens in die
laaste 30 dae voor die opname by die skool gedra het as in die pretoets (52%). Die
resultate toon dat 64% van die respondente in die posttoets beweer het dat leerders
wapens by die skool dra teenoor 29% van die respondente in die opvolgtoets
(p<0.01). Volgens die resultate het 11% van die respondente tydens die pretoets
aangedui dat hulle rook teenoor 14% tydens die posttoets (p<0.01). Nege persent
(9%) van die proefpersone het in die afgelope week voor die opname tydens die
pretoets rapporteer dat hulle minstens een alkoholiese drankie gedrink het teenoor
22% tydens die posttoets (p<0.01). Ongeveer 2% van die respondente het tydens
die pretoets aangedui dat hulle al dagga gerook het teenoor 9% tydens die posttoets
(p<0.01). Meer seksueel aktiewe respondente in die opvolgtoets (57%) het kondome
gebruik die laaste keer toe hulle seksuele omgang gehad het in vergelyking met die
posttoets (46%). Nege-en-veertig persent (49%) van die respondente het tydens die
pretoets rapporteer dat hulle iets gedoen het om gewig te verloor of om te verhoed
dat hulle gewig optel teenoor 25% tydens die post- en 31% tydens die opvolgtoets.
Volgens die resultate het 35% van die respondente tydens die pretoets LO by hul
skool rapporteer teenoor die 30% tydens die posttoets en 54% tydens die
opvolgtoets. In die meeste gevalle bestaan daar ʼn tendens wat ʼn toename toon in
die veranderlikes wat gemeet is tussen die pre- en die posttoets. Die resultate het in
die meeste gevalle konstant gebly tussen die post- en die opvolgtoets.
Die studie kan ʼn wegwyser wees vir verdere navorsing in ʼn poging om
gesondheidsrisikofaktore onder adolessente dogters met behulp van opvoedkundige
programme in samewerking met verskeie rolspelers in die gemeenskap te bekamp.
Stellenbosch University http://scholar.sun.ac.za
SUMMARY
The continued integration of our global society has caused a shift in human social
interaction and redefined the contexts of adolescents’ lives. Adolescents are
inundated with a variety of choices at a stage of their lives where they are trying to
create their own identity. This critical period of development is highlighted by an
increased desire to experiment with adult life. Thus is experimentation not
uncommon.
The study examines the prevalence of a range of health risk behaviours amongst
adolescent girls. It focuses on the identification of behaviours such as violence,
smoking, alcohol and drug use and abuse, sexual behaviours, dietary behaviours
and physical inactivity that place adolescents at increased risk for premature
morbidity and mortality. An intervention programme was launched at the schools
concerned in an effort to address these behaviour patterns and to inform learners
regarding the dangers of these health risk factors.
The sample population was selected from three previously disadvantaged high
schools in the Worcester region. Due to restrictive circumstances at the schools, the
sample could not be randomly selected and therefore the study is based on a quasi-
experimental research approach. A sample of 1805 adolescent girls in Grades 8 to
10 completed a questionnaire, which assessed a range of health risk behaviours.
This questionnaire was based on the Youth Risk Behaviour Survey (YRBS) and
completed by all the respondents during the pre-test. A control and experimental
group was selected from the Grades concerned, at the different schools. The
experimental group was subjected to a six-months long intervention programme. At
the end of the intervention programme a post-test was conducted on both the control
and experimental groups. Four months after the post-test the respondents were
subjected to the same test, which is now known as the follow-up test. The girls who
dropped out of the study as it progressed are referred to as the drop-out group.
Information regarding the socio-economic background of the girls, as well as
permission to take part in the study, was obtained from the parents by means of a
questionnaire. A self-designed questionnaire was used to obtain information
regarding the state and status of Physical Education (PE) and movement
Stellenbosch University http://scholar.sun.ac.za
programmes within Life Orientation at the schools. Teachers who were responsible
for Grades 8, 9 and 10, completed the questionnaire.
To keep track of body size and growth, mass and length were determined and body
mass index (BMI) was calculated. Blood pressure was measured to determine to
what extend these girls suffer from hypertension. Skinfold measures were taken to
determine the fat percentage. The 20m shuttle run (Bleep test) was used to indirectly
determine the physical activity levels of the respondents. The main results are
discussed next.
The results indicate that more respondents in the post-test (64%) reported that
learners carry weapons on school grounds than in the pre-test. According to the
results 64% of the respondents indicated in the post-test that learners carry weapons
on school grounds compared to 29% of the respondents in the follow-up test
(p<0.01). The pre-tests results indicate that 11% of the respondents smoke
cigarettes in comparison to 14% in the post-test (p<0.01). Approximately 9% of the
respondents in the pre-test indicated that they drank at least one alcoholic drink in
the week before the study was undertaken in comparison to the 22% of the post-test
(p<0.01). Regarding the smoking of dagga 2% of the respondents indicated in the
pre-test that they smoked dagga whereas 9% in the post-test indicated that they did.
More sexual active respondents during the follow-up test (57%) indicated that they
used condoms during their last sexual experience than in the post-test (46%). The
results of the pre-test indicate that approximately 49% of the respondents did
something to loose weight or to prevent weight-gain in comparison to the 25% of the
post-test and the 31% of the follow-up test. According the results, 35% of the
respondents purported to have PE at their school in comparison to 30% during the
post-test and 54% during the follow-up test. Although there were some exceptions, in
most cases a tendency existed that indicated an increase in the variables measured
between the pre-test and post-test. In most cases the results remained constant
between the post-test and the follow-up test.
This study can therefore be a starting point for further research into the process to
combat health risk behaviours amongst adolescent girls. This can be done with
educational programmes in cooperation with several role-players in the community.
Stellenbosch University http://scholar.sun.ac.za
DANKBETUIGINGS
Met die suksesvolle voltooiing van hierdie studie wil ek my opregte dank en
waardering teenoor die volgende uitspreek:
My hemelse Vader, wat deurentyd die lig op my pad en die lamp vir my voet was.
Sonder Hom is niks moontlik nie.
My ouers, wat sonder prys so onselfsugtig gegee en ondersteun het.
Kenny, vir sy belangstelling, ondersteuning en inspirasie.
Dr. K.J. van Deventer, vir sy volgehoue hulp, geduld, motivering, bekwame leiding
en bystand.
Prof. J.G Barnard, vir sy leiding en waardevolle raad.
Me. E. van Niekerk, vir haar inspirasie en belangstelling.
Die Wes-Kaaplandse Departement van Onderwys, vir die geleentheid om hierdie
studie in die skole wat onder hierdie Departement ressorteer, te onderneem.
Die skoolhoofde en onderwysers van die betrokke skole, vir hul samewerking en
ondersteuning.
Die leerders, vir hul entoesiasme en deursettingsvermoë.
Die span toetsafnemers, vir hul onbaatsugtige hulp met die noukeurige afneem van
die toetse.
Dr. M. Kidd, vir sy raad met die statistiese verwerking van die data.
Mev Van Deventer, vir die taalversorging van die vraelyste.
Mev Yolanda van der Westhuizen, vir die noukeurige taalversorging.
My vriende en familie, vir ondersteuning, aanmoediging en belangstelling.
Stellenbosch University http://scholar.sun.ac.za

Aan my ouers, broers en vriende
Stellenbosch University http://scholar.sun.ac.za
INHOUDSOPGAWE
HOOFSTUK EEN
PROBLEEMSTELLING
P.
INLEIDING 1
PROBLEEMSTELLING 6
BETEKENIS VAN DIE STUDIE 6
METODOLOGIE 7
Die navorsingsproses 7
Navorsingstema 7
Ontledingseenheid 8
Navorsing strategieë 8
Navorsingsontwerp 8
Proefpersone 8
Vraelyste 9
Toetse en metings 9
Intervensieprogram 9
BEPERKINGE 10
STATISTIESE PROSEDURES 10
UITEENSETTING VAN HOOFSTUKKE 11
OPSOMMING 11
BRONNE 12