leyla tez

170 Pages·2013·1.35 MB·Turkish

T.C.
İstanbul Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Doğu Dilleri ve Edebiyatları Anabilim Dalı
Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı

Yüksek Lisans Tezi

NECİP MAHFÛZ’UN ES-SÜLÂSİYYE’Sİ (ÜÇLEME) İLE
YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU’NUN KİRALIK KONAK
ADLI ROMANININ KARŞILAŞTIRILMASI

Leyla Yakupoğlu
2501100091

Tez Danışmanı
Prof.Dr. Hüseyin Yazıcı

İstanbul 2013

NECİP MAHFÛZ’UN ES-SÜLÂSİYYE’Sİ (ÜÇLEME) İLE
YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU’NUN KİRALIK KONAK
ADLI ROMANININ KARŞILAŞTIRILMASI
LEYLA YAKUPOĞLU
ÖZ
Bu tezde, XVI. yüzyılda ortaya çıkan modernizmin XIX. yüzyılda zirveye
ulaşmasıyla Doğu toplumlarının şimdiye kadar “öteki” gözüyle baktığı Avrupa’ya
uyum sürecindeki sancılı dönemin bireyler üzerindeki etkisi ele alınmaktadır.
Çalışmada, Mısır ve Türk edebiyatının iki önemli yapıtı üzerinden, Arap ve Türk
olmak üzere iki farklı Doğu toplumunun bireylerinin, Batı’nın gelişmişlik seviyesine
ulaşmak için Batı’da var olan normları kültürel farklılıkları gözetmeksizin birebir
uygulama yoluna gitmesiyle ortaya çıkan nesil çatışması üzerinde durulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Modernizm, Türk Batılılaşması, Mısır Batılılaşması,
Necip Mahfûz, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Kiralık Konak, es-Sülâsiyye.

iii
COMPARISON OF CAIRO TRILOGY BY NAGUIB MAHFOUZ
AND
KİRALIK KONAK BY YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU
LEYLA YAKUPOĞLU
ABSTRACT
In this thesis, with the modernism that rises in the 16th century and reaches to
its climax in the 19th century, during the adaptation process, effects of a problematic
periods -which Eastern society’s point of wiev to Europe that is considered as
“other” by them - on inviduals were studied. Also it is emphasized on generation
conflict that emerged with two different Eastern society individuals, Arabs and
Turks, who tried to practice the norms of the West without considering cultural
differences to reach the develpoment level of the West. We have chosen two
important works of Egyptian and Turkish Literatures and tried to point out this
generation conflict on these two works.

Keywords: Modernism, Westernization of Turkey, Westernization of Egypt,
Naguib Mahfouz, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Kiralık Konak, Cairo Trilogy.
iv
ÖNSÖZ
Türk ve Arap edebiyatında roman türünün ortaya çıkışı XIX. yy.ın son
çeyreğinde siyasî, sosyal ve kültürel alanlarda yaşanan değişimle birliktedir. Arap
edebiyatında bu değişim süreci kesin bir çizgi olmasa da Napolyon’un Mısır’ı
işgaliyle başlar (1798-1801). Bu işgalle Batı medeniyetini yavaş yavaş tanımaya
başlayan Mısırlılar, İngiliz işgaliyle (1882-1922) yabancısı olduğu Avrupa kültürünü
kabul edip zamanla benimseme yoluna gider.
Bu çalışmamızda, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Batılılaşmanın yanlış
algılanması konusunu ve aynı aileye mensup üç kuşağın değişim sürecini anlattığı
eseri Kiralık Konak ile Mısır edebiyatının Nobel ödüllü yazarı Necip Mahfûz’un
yine üç kuşağın değişim serüvenini konu edindiği eseri es-Sülâsiyye (Kahire
Üçlemesi) karşılaştırılmaktadır. İki romandaki karakterlerin farklı ve benzer yönleri
ile sosyal ve kültürel değişim sürecinde benzer olaylara verdikleri tepkiler
incelenecektir.
Birinci bölümde; Türk ve Mısır edebiyatının Batılılaşma süreci anlatılarak
Batılılaşma döneminde edebiyata yeni giren bir tür olan romanın doğuşu ve gelişimi
ele alınacaktır.
İkinci bölümde; ele alınan romanların yazarları olan Yakup Kadri
Karaosmanoğlu ve Necip Mahfûz’ûn biyografileri, edebî şahsiyetleri ve eserleri
hakkında bilgi verilecektir.
Üçüncü bölümde ise; Kiralık Konak’ın Türk edebiyatındaki yeri ile es-
Sülâsiyye’nin (Kahire Üçlemesi) Arap edebiyatındaki yeri ve önemine değinilerek
romanların özetleri sunulacaktır. Ardından iki romanın benzer kahramanlarının
karşılaştırılması yapılarak bireylerin toplumsal değişime verdiği tepkiler ele
alınacaktır.
Bu çalışmayı yaparken benden samimi alaka ve desteğini hiçbir zaman
esirgemeyen değerli hocam Prof. Dr. Hüseyin Yazıcı’ya sonsuz teşekkürü bir borç
v
bilirim. Ayrıca manevi desteğini benden eksik etmeyen kardeşim Esra Yakupoğlu’na
ve üzerimde emeği olan tüm hocalarıma teşekkürlerimi ifade etmek isterim.
Leyla YAKUPOĞLU
vi
İÇİNDEKİLER
ÖZ .......................................................................................................... iii.
ABSTRACT .......................................................................................... iv.
ÖNSÖZ .................................................................................................... v
İÇİNDEKİLER ..................................................................................... vii
TRANSKRİPSİYON SİSTEMİ ........................................................... xi
KISALTMALAR LİSTESİ ................................................................. xii
GİRİŞ ....................................................................................................... 1
1. BÖLÜM: BATILILAŞMA ................................................................ 8
1.1.TÜRK EDEBİYATINDA BATILILAŞMA .................................... 8
1.1.1. BATILILAŞMA DEVRİ TÜRK EDEBİYATININ İLK
ÖNEMLİ ŞAHSİYETLERİ .............................................................. 15
1.1.1.1. AHMET CEVDET PAŞA .................................................. 15
1.1.1.2. MÜNİF MEHMED PAŞA ................................................. 16
1.1.1.3. İBRAHİM ŞİNASİ ............................................................. 18
1.1.1.4. ZİYA PAŞA ....................................................................... 20
1.1.1.5. NAMIK KEMAL ............................................................... 21
1.2. MISIR EDEBİYATINDA BATILILAŞMA ................................ 24
1.2.1. BATILILAŞMA DEVRİ MISIR EDEBİYATININ İLK
ÖNEMLİ ŞAHSİYETLERİ .............................................................. 33
1.2.1.1. RİF‘A ER-RÂFİ‘Î ET-TAHTÂVÎ (1801-1873) ............. 33
1.2.1.2. ABDULLAH NEDÎM (1845-1896) ................................... 35
1.2.1.3. SA‘D ZAĞLÛL (1857-1927) ............................................ 36
1.2.1.4. KÂSIM EMÎN (1863-1908) ............................................... 37
1.2.1.5. MUSTAFA KÂMİL PAŞA (1874-1908) .......................... 38
1.2.1.6. MUSTAFA LUTFÎ EL-MENFELÛTÎ (1876-1924) ......... 39
1.2.1.7. ABBÂS MAHMÛD EL-‘AKKÂD (1889-1964) ............... 41
1.3. ROMANIN ORTAYA ÇIKIŞI VE TARİHÇESİ ........................ 42
1.3.1. ROMAN NEDİR? ................................................................... 42
1.3.2. ROMANIN BATI’DAKİ GELİŞİM SERÜVENİ .................. 43
1.3.3. TÜRK EDEBİYATINDA ROMAN (1860-1923)................... 47
1.3.4. MODERN MISIR ROMANI (1914-1952).............................. 55
vii
2. BÖLÜM: YAZAR BİYOGRAFİLERİ........................................... 64
2.1. YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU ..................................... 64
2.1.1. HAYATI .................................................................................. 64
2.1.2. ÖĞRENİMİ ............................................................................. 65
2.1.3. EDEBÎ ŞAHSİYETİ VE SANATI .......................................... 66
2.1.3.1. YENİ LİSAN HAREKETİNE BAKIŞI, DİLİ VE ÜSLÛBU73
2.1.4. ESERLERİ ............................................................................... 76
2.1.4.1. MENSÛR ŞİİRLERİ .......................................................... 76
2.1.4.2. HATIRA KİTAPLARI ....................................................... 76
2.1.4.2.1. ANAMIN KİTABI ....................................................... 76
2.1.4.2.2. ZORAKİ DİPLOMAT .................................................. 77
2.1.4.2.3. VATAN YOLUNDA .................................................... 77
2.1.4.2.4. POLİTİKADA 45 YIL.................................................. 77
2.1.4.2.5. GENÇLİK VE EDEBİYAT HATIRALARI ................ 77
2.1.4.3. TİYATRO ESERLERİ ....................................................... 78
2.1.4.3.1. NİRVANA .................................................................... 78
2.1.4.3.2. VEDA ........................................................................... 78
2.1.4.3.3. SAĞANAK ................................................................... 78
2.1.4.3.4. MAĞARA ..................................................................... 78
2.1.4.4. MONOGRAFİLERİ ........................................................... 79
2.1.4.4.1. AHMET HAŞİM .......................................................... 79
2.1.4.4.2. ATATÜRK ................................................................... 79
2.1.4.5. HİKÂYELERİ .................................................................... 79
2.1.4.5.1. BİR SERENCAM ......................................................... 80
2.1.4.5.2. RAHMET...................................................................... 81
2.1.4.5.3. MİLLİ KURTULUŞ HİKÂYELERİ ............................ 81
2.1.4.6. ROMANLARI .................................................................... 81
2.1.4.6.1. KİRALIK KONAK....................................................... 81
2.1.4.6.2. NUR BABA .................................................................. 81
2.1.4.6.3. HÜKÜM GECESİ ........................................................ 82
2.1.4.6.4. SODOM VE GOMORE ............................................... 82
2.1.4.6.5. YABAN ........................................................................ 82
2.1.4.6.6. ANKARA ..................................................................... 83
2.1.4.6.7. BİR SÜRGÜN .............................................................. 83
2.1.4.6.8. PANORAMA................................................................ 83
viii
2.1.4.6.9. HEP O ŞARKI .............................................................. 83
2.2. NECİP MAHFÛZ ......................................................................... 84
2.2.1. HAYATI .................................................................................. 84
2.2.2. ÖĞRENİMİ ............................................................................. 86
2.2.3. EDEBÎ ŞAHSİYETİ VE SANATI .......................................... 87
2.2.4. ESERLERİ ............................................................................... 95
2.2.4.1. ROMANLARI .................................................................... 95
2.2.4.1.1. ABESU’L-AKDÂR ...................................................... 95
2.2.4.1.2. RÂDÛBÎS ..................................................................... 95
2.2.4.1.3. KİFÂH TÎBE ................................................................ 95
2.2.4.1.4. EL-KAHİRETU’L-CEDÎDE ........................................ 95
2.2.4.1.5. HÂN EL-HALÎLÎ ......................................................... 96
2.2.4.1.6. ZUKÂKU’L-MİDÂK ................................................... 96
2.2.4.1.7. ES-SERÂB.................................................................... 96
2.2.4.1.8. EL-BİDÂYE VE’N-NİHÂYE ...................................... 96
2.2.4.1.9. ES-SÜLÂSİYYE .......................................................... 96
2.2.4.1.10. EVLÂDU HÂRÂTİNÂ .............................................. 97
2.2.4.1.11. EL-LISSU VE’L-KİLÂB ........................................... 97
2.2.4.1.12. ES-SUMMÂNU VE’L-HARÎF .................................. 97
2.2.4.1.13. ET-TARÎK .................................................................. 97
2.2.4.1.14. EŞ-ŞEHHÂZ ............................................................... 98
2.2.4.1.15. SERSERA FEVKA’N-NÎL ........................................ 98
2.2.4.1.16. MİRAMÂR ................................................................. 98
2.2.4.1.17. EL-MİRÂYÂ .............................................................. 98
2.2.4.1.18. EL-HUBBU TAHTE’L-MATÂR............................... 98
2.2.4.1.19. EL-KARNAK ............................................................. 99
2.2.4.1.20. HİKÂYETU HÂRÂTİNÂ .......................................... 99
2.2.4.1.21. KALBU’L-LEYL ....................................................... 99
2.2.4.1.22. HAZRETU’L-MUHTEREM ...................................... 99
2.2.4.1.23. MELHÂMETU’L-HARÂFÎŞ ..................................... 99
2.2.4.1.24. ‘ASRU’L-HUBB ........................................................ 99
2.2.4.1.25. EFRÂHU’L-KUBBE ................................................ 100
2.2.4.1.26. LEYÂLİ ELF LEYLE .............................................. 100
2.2.4.1.27. EL-BÂKÎ MİNE’Z-ZEMÂN SA‘A.......................... 100
2.2.4.1.28. EMÂME’L-ARŞ ....................................................... 100
ix
2.2.4.1.29. RIHLETU İBN FATTÛME...................................... 100
2.2.4.1.30. EL-‘ÂİŞ Fİ’L-HAKÎKA ........................................... 101
2.2.4.1.31. YEVMU MAKTELİ’Z-ZA‘ÎM ................................ 101
2.2.4.1.32. HADÎSU’S-SABÂH VE’L-MES‘ ......................... 101
2.2.4.1.33. KUŞTUMUR ............................................................ 101
2.2.4.2. HİKÂYELERİ .................................................................. 101
3. BÖLÜM: MUKAYESE.................................................................. 103
3.1. KİRALIK KONAK’IN TÜRK EDEBİYATINDAKİ YERİ ...... 103
3.2. ES-SÜLÂSİYYE’NİN ARAP EDEBİYATINDAKİ YERİ ....... 105
3.3. KİRALIK KONAK’IN ÖZETİ ................................................... 107
3.4. ES-SÜLÂSİYYE’NİN ÖZETİ ................................................... 111
3.5. KİRALIK KONAK VE ES-SÜLÂSİYYE ADLI ROMANLARDA
KARAKTER ANALİZİ ..................................................................... 117
3.5.1. AHMED ABDÜLCEVAT BEY-NAİM EFENDİ ................ 118
3.5.2. EMİNE HANIM-NEFÎSE VE SELAM HANIMEFENDİ ... 123
3.5.3. YASİN VE KEMAL-SERVET BEY .................................... 126
3.5.4. AYDA-SENİHA .................................................................... 131
3.5.5. FEHMİ-HAKKI CELİS ........................................................ 136
SONUÇ ................................................................................................ 140
KAYNAKÇA....................................................................................... 143
KİŞİ ADLARI İNDEKSİ ................................................................... 152
ESER ADLARI İNDEKSİ ................................................................. 155
x