mihajlo pupin

448 Pages·2016·20.21 MB·Croatian

Dr Milivoje Došenović
MIHAJLO PUPIN
njegov život i njegovo delo
(sedmo dopunjeno i prošireno elektronsko izdanje)

NOVI SAD (E-BOOK, 2016)
Dr Milivoje Došenović:
MIHAJLO PUPIN – njegov život i njegovo delo (7. izdanje, E-book)

Izdavač:
DOMLA-PUBLISHING
Izdavačko-knjižarska agencija
Novi Sad, Bulevar kralja Petra I, 30
Telefoni: 021/6334-957, 064/1289-745 www.domla-publishing.rs

Za izdavača:
Dr Milivoje Došenović, glavni i odgovorni urednik,
Magistar nauka menadžmenta, dipl. menadžer – producent za medije

Recenzent:
Prof. dr Zoran Lovreković, doktor nauka informacionih tehnologija,
Univerzitet u Novom Sadu

Lektor:
Ana Kanban, profesor književnosti, prevodilac za engleski, nemački i
mađarski jezik

Dizajn:
Dr Milivoje Došenović

Kompletna priprema za štampu i elektronsko izdanje (E-book):
„Domla-publishing“, Novi Sad, Bulevar kralja Petra I 30

Štampa: „SP print“, Novi Sad, Vladike Ćirića 21
Za štampariju: direktor Saša Pušić [phone]

Tiraž u štampanoj papirnoj formi: 1.000

Novi Sad, sedmo dopunjeno i prošireno elektronsko izdanje, 2016.

© Bez pismenog odobrenja autora i izdavača zabranjeno preštampavanje.
Copyright © dr sci. Milivoje Došenović, 2016. © „Domla-publishing“, Novi Sad, 2016.

CIP – Каталогизација у публикацији
Библиотека Матице српске, Нови Сад

621.3:929 Pupin M.

ДОШЕНОВИЋ, Миливоје
Mihajlo Pupin: njegov život i njegovo delo / Milivoje Došenović. – 7.

dopunjeno izd.

– Novi Sad: Domla-publishing, 2016. (Novi Sad: SP print). – 448 str.:
ilustr.; 24 cm. – (Nauka i život) Tiraž 1.000. – Bibliografija.
ISBN 978-86-81951-23-8
а) Пупин, Михајло (1854-1935) - Биографије
COBISS.SR-ID 206447623
Dr Milivoje Došenović

MIHAJLO PUPIN
njegov život i njegovo delo

(sedmo dopunjeno i prošireno izdanje)
E-BOOK

DOMLA-PUBLISHING

Novi Sad, 2016.
Velika je čast za one koji su

bili Pupinovi učenici. Bio je

izvor svetlih inspiracija svima

koji su radili sa njim!

(Prof. dr Edvin Hauar d Armstrong, Njujork, 1935)

Ovo su reči čoveka, poznatog američkog naučnika koji se rodio
1890. godine, a umro 1954. Arm strong je kao sedamnaestogodi-
šnjak konstruisao svoju prvu radio -stanicu. Doktorirao je na koledžu
Kolumbija u Njujorku i bio jedan od najodanijih asistenata naučni-
ka prof. dr Mihajla Idvorskog Pup ina.
U toku naučnog rada sa profes orom Pupinom, predano je radio i
konstruisao značajne izume iz ob lasti radiodifuzije i frekvencijske
modulacije. Dobitnik je Nobelove nagrade za fiziku 1944. godine.
MIHAJLO PUPIN – njegov život i njegovo delo

SADRŽAJ

Izvod iz recenzije......................................................................7
Reč izdavača.............................................................................9
Prostrana zemlja banatska (glava prva)...................................13
Preko Tise do Pupinovog sela (glava druga)...........................23
A diližanse su išle Banatom (glava treća)...............................35
Vreme rađanja i umiranja (glava četvrta)................................47
Sestrice željne brata (glava peta).............................................57
Knez Pupin je dobio sina (glava šesta) ...................................67
Detinjstvo Mihajla Pupina (glava sedma)...............................75
Pod zaštitom pančevačkog prote (glava osma).......................91
Odlazak u Prag, i očeva smrt (glava deveta).........................119
Uz dimnjak parobroda "Vestfalija" (glava deseta)................139
Studije na tri koledža (glava jedanaesta)...............................147
Godine Pupinovih otkrića (glava dvanaesta)........................177
Život udovca u Norfolku (glava trinaesta)............................181
Uspeh i neuspeh (glava četrnaesta).......................................187
Odlazak velikog genija (epilog)............................................199
Sonet Mihajlu Pupinu............................................................204
U slici i reči ...........................................................................205
Rečnik pojmova.....................................................................361
Izvod iz biografije autora knjige...........................................399
Bibliografija...........................................................................401
SEPARAT (dodatak – izvod iz foto-galerije).......................405
Izvod iz kataloga ...................................................................440
Svim čitaocima knjiga – pozdrav iz Novog Sada.................448

5
Dr Milivoje Došenović

"Sve je iz sebe dao, tebi, veliki svete,

ali samo pod jednim malim uslovom:

da mu dozvoliš da t i kaže ko je i odak-
le je, i da ti napiše – Mihajlo Idvorski
Pupin..."

Dr Milivoje Došenović, književnik

6
MIHAJLO PUPIN – njegov život i njegovo delo
IZVOD IZ RECENZIJE

Kada se spomene ime jednog od najznamenitijih naučnika sveta –
Mihajla Pupina, kroz glavu nam brzinom misli proleti nekoliko asocija-
cija: Idvor, Banat, Pupinovi kalemovi. I tu je uglavnom kraj. Prosečan
stanovnik naše zemlje ne zna mnogo više o životu i delu našeg slavnog
naučnika od ovih nekoliko detalja.
Oni koji su želeli da znaju nešto više o njemu, imali su veoma ma-
lo mogućnosti da svoju znatiželju zadovolje. Nema mnogo pisanih izvora
koji govore o životu Mihajla Pupina. O njegovom detinjstvu na obalama
Tamiša, o uticaju majke i sestre na njegovu odluku da se otisne u daleku
Ameriku, o njegova 24 registrovana ipatentirana pronalaska, o profesor-

skim danima na Univerzitetu Kolumbija..., najviše se može saznati iz
njegovog autobiografskog dela "From Immigrantto Inventor" (Od use-

ljenika do pronalazača) – kod nas prevedenog i izdatog pod naslovom
"Sa pašnjakadonaučenjaka".Ipak,ovoveomaznačajno delo za koje je Pu-

pin dobio Pulicerovu nagradu za književnost 1924. godine, ne sadrži ve-
liki broj bitnih i nadasve zanimljivih podataka i detalja. Takođe, što je i
razumljivo kada je u pitanju autobiografsko delo, po mišljenju poznava-
laca, postoje i određena ulepšavanja.
Sve ono što je Pupin u svojoj autobiografskoj knjizi podrazume-
vao, ili izostavio, ili je nedovoljno jasno opisao, novosadski književnik,
istraživač i doktor nauka Milivoje Došenović je pregalačkim radom na
terenu, intervjuišući neke od živih potomaka loze Pupinovih, koji i danas
žive u Banatu ili u drugim krajevima Srbije, stare istoričare, poznavaoce
života i dela slavnog naučnika, crkvene knjige, istorijske arhive i svu dru-
gu dostupnu građu i dokumentaciju dodatno pojasnio.
Stoga, knjiga pisca dr Milivoja Došenovića, obiluje i mnogim
novim, do sada nepoznatim detaljima, činjenicama i zanimljivostima iz
života ovog naučnika. Osim fokusa na njegovo detinjstvo, njegovu majku
kojoj je i posvetio svoju autobiografsku knjigu, školovanje, pronalaske
kojima je zauvek obogatio čovečanstvo, pisac Milivoje Došenović osvet-
ljava i druge aspekte Pupinove ličnosti – čoveka koji je bio neumorni na-
učni pregalac, veliki rodoljub i borac za dobrobit Srbije i naroda koji u
njoj živi, omiljeni profesor, pažljiv otacisuprug, i iznadsvega jedna topla,

7
Dr Milivoje Došenović
dobra i blagonaklona ličnost široke slovenske duše, spreman uvek da po-
mogne onome kome je pomoć potrebna. Pupin je čovek koji, mada je do-
stigao veličinu planetarnog nivoa, nikada nije zaboravio da je dete mno-
gočlane i siromašne banatske porodice, ostvarujući tako jedinstven spoj –
um naučnika svetskog ranga, i srce prostodušnog, iskrenog i pravednog
srpskog graničara-seljaka iz Banata, na šta književnik Došenović u svojoj
najnovijojknjizitako slikovito i uspešno ukazuje – oživljavajući Pupinovo

vreme devetnaestog i početak dvadesetog veka.
Ova izvanredna knjiga je nadasve bitna kao korisno štivo za naše
najmlađe osnovce, srednjoškolce, kao i mlade istraživače, kojima može
da posluži kao putokaz, vodilja, koja na veoma uverljiv način pokazuje
kako je moguće uzdići se, od jednog od milijarde jednakih postati jedan i
jedinstven, a pritom opet ostati i jedan od milijarde istih i jednakih,
koristeći najbolje i iz jednog i iz drugog aspekta svoje ličnosti. Raditi
mnogo, stvoriti mnogo, a ne zaboraviti i nikad ne potcenjivati niti omalo-
važavati, već voleti i pomagati one koji su ostali mali, koji nisu postigli
tako mnogo, ali su u njegovom oku jednako vredni i dragi. To je najupe-
čatljivija poruka ove knjige, koja odiše snagom, životnošću, istovremeno i
epikom i lirikom protkanom kroz jedan po mnogo čemu, pogotovo za ono
vreme, nadasve zanimljiv po svemu veličanstven ljudski vek ne samo ro-
đenjem i poreklom, već i celokupnim životom i delom iako svetskog, isto-
vremeno i našeg Mihajla Idvorskog Pupina.

Novi Sad, 2016. RECENZENT
Prof.dr Zoran Lovreković

doktor nauka informacionih tehnologija
Univerzitet u Novom Sadu

8
MIHAJLO PUPIN – njegov život i njegovo delo

REČ IZDAVAČA

Romansijerska monografija novosadskog autora, književnika i doktora
nauka Milivoja Došenovića, pod naslovom „MIHAJLO PUPIN – njegov život i
njegovo delo“, koja je objavljena, štampana i publicirana u više od dvanaest
izdanja u ofsetnoj i elektronskoj formi, a za 6. elektronsko izdanje (E-book),
autor je dobitnik i prestižne „Selakove nagrade“ za najbolju knjigu o Mihajlu
Idvorskom Pupinu u 2014. godini. Odjeci brojne čitalačke publike u Republici
Srbiji, regionu, pa i u rasejanju, obavezali su autora da nastavi svoj književnički
rad na istraživanju života i dela velikog svetskog naučnog genija.
Ova najnovija knjiga o Pupinu, obuhvata šira proučavanja o njegovom
životu i radu, rasvetljava neke dosadašnje poluistine, nedoumice i nedorečenosti,
definiše godine, datume, događaje i imena, a sa separatom bogatog vizuelnog
bloka – autor knjige širem čitalaštvu nudi umetnički i naučno-racionalni spisa-
teljski konstrukt sa obimom od 448 stranica i fotografijama u punom koloru.
Književnik i doktor nauka Milivoje Došenović, ostao je dosledan u svih
dvanaest dopunjenih izdanja svoje knjige o Pupinu – da su Pupinovi koreni iz
Vevčana. Rezultati autorove istraživačke upornosti, pokazali su se i na Velikoj
naučnoj manifestaciji, održanoj u rodnom Pupinovom selu Idvoru 9. oktobra
2014. godine. U svečanoj sali Doma „Mihajla Pupina“, u prvom redu sedišta,
zajedno sa nagrađenim naučnicima i istraživačima – bili su i ugledni gosti opš-
tine Vevčani iz Republike Makedonije.
Nepobitni dokazi zaista postoje, da starostavni koreni predaka naučnika
Mihajla Pupina, potiču iz mesta Vevčani s kraja XVI i početkom XVII veka, sa
geografskog ambijenta između Ohrida i Struge pod padinama planine Jablanice
u današnjoj Republici Makedoniji. To je selo pravoslavaca, sa nekoliko crkava i
manastira. Oblast je nekada pripadala Samuilovom carstvu, staroj Srbiji Nema-
njića i Dušanovom carstvu, a do Prvog svetskog rata bejaše pod Turcima.
U svojoj autobiografskoj knjizi „Sa pašnjaka do naučenjaka“, Mihajlo
Pupin je „prećutao“ podatke o svojim korenima iz Vevčana, i pored toga što je
svojoj kćerki Varvari dao ime po jednoj od vevčanskih crkava Sveta Varvara.
Zašto Mihajlo Pupin nikada nije posetio Vevčane, rodno mesto svojih predaka, a
imao je veću finansijsku mogućnost od Nikole Tesle, koji je ipak više puta sam
posećivao svoj rodni lički Smiljan u vrletima ispod Velebita? Tadašnja turska
okupacija južnih srpskih zemalja, nije mogla biti smetnja naučniku Pupinu da
poseti Vevčane, jer su Turci uvažavali i „trgovce iz Ćesarije“, a gost iz daleke i
ugledne Amerike – bio bi samo dobrodošao. Činjenice su, da je Mihajlo Pupin
9
Dr Milivoje Došenović
lično finansijski mnogo pomagao ohridski kraj (svojih predaka), kupivši sku-
pocena crkvena zvona za manastire Sveti Kliment Ohridski i Svetog Marka.
Ko su bili Pupinovi (od Vasila Koze i prababe Pupe), Srbi, Makedonci,
Cincari (Vlasi)? Preci naučnika Pupina, deda i baba Arsenije i Stana, na poziv
austrijskog cara Leopolda I, krenuli su ka severu, sve do Tamiša u selo Idvor,
smešteno u jugozapadnom delu Banata, a u Vevčanima je ostao Arsenijev brat.
Pupinovi davni preci jesu Srbi pravoslavci, ali možda su u nekim dav-
nim genealoškim stablima pomešali svoju krv sa Cincarima (Vlasima) ili Make-
doncima? Nema dileme da se slavni naučnik Mihajlo Idvorski Pupin javno izjaš-
njavao kao Srbin pravoslavac, i to je posebno svugde isticao.
Kome smeta činjenica da je prof. dr Mihajlo Pupin, kao predsednik
Univerzitetskog kluba u Njujorku, bio član i „Plave masonske lože“, što mu je i
te kako pomoglo na lestvicama ka vrhu uglednog građanina sveta, bogatog čo-
veka, donatora i zadužbinara. Na njegovoj sahrani prisustvovali su vlasnici moć-
nih centara svetskog kapitala, kao i kompletan vrh „Plave masonske lože“, pored
čelnika drugih masonskih loža, ali i članovi porodica Rotšilda i Rokfelera...
Zašto Mihajlo Pupin nikada nije doveo iz Amerike u rodni Idvor svoju
suprugu Saru i kćerku Varvaru? I zašto je u svojoj autobiografskoj knjizi, preću-
tao ogromnu psihološku podršku, koju mu je davao episkop dr Nikolaj Velimiro-
vić, koji je služio i u pravoslavnom manastiru „Sveti Sava“ u Libertvilu (Ilinois),
a bio je i veoma čest gost Pupinovog raskošnog dvorca u Norfolku?
U Pupinovoj autobiografskoj knjizi „Sa pašnjaka do naučenjaka“ je ne-
koliko fotografija i jedina slika njegove majke Olimpijade. Nema slike oca Kon-
stantina, i nigde nema fotografije njegove supruge Katarine Sare Džekson?
Zašto je Mihajlo Pupin „zaboravio“ da u svojoj knjizi zabeleži, da je u
jednom periodu bio đak i nemačke škole iz Crepaje, pre upisa u Pančevačku
gimnaziju? Takođe, do pre desetak godina u mnogim dokumentima i brošurama
Evrope i sveta zabeleške su da je Mihajlo I. Pupin rođen 1858. godine, što je
netačno, jer je njegovo rođenje i krštenje upisano u glavoj knjizi Blagoveštenske
crkve pod brojem 237, da je rođen po gregorijanskom kalendaru 9. oktobra
1854. godine, a kršten 16. oktobra 1854. godine, dok je po julijanskom kalendaru
rođen 27. septembra 1854. godine, a kršten 16. oktobra 1854. godine.
Na 134. stranici Pupinove knjige „Sa pašnjaka do naučenjaka“, naučnik
Pupin piše: „Moj dosta stariji nećak, bivši vojnik i knez sela, bio je najstariji
muški član Pupina...“ Ovde je nastala greška, koja se verovatno potkrala u tran-
ziciji (prevodu) sa engleskog na srpski jezik. Naime, Mihajlo Pupin je imao dva
strica Živana i Nikolu Pupina. Nikolin sin Arsenije (rođen 1836) bio je Mihajlu
Pupinu brat od strica, dakle stariji brat, a ne nećak, i bio je stariji od Mihajla 18
10